Cursus kunstgeschiedenis Amsterdam

Twee keer per jaar geef ik een cursus kunstgeschiedenis, bestaande uit een reeks van tien colleges over actuele onderwerpen.

Hieronder vindt u een overzicht van de complete cursus. Als u colleges wilt bijwonen, kunt u die aanvragen via dit adres of u kunt het inschrijfformulier op deze pagina invullen.

Locaties en tijden

De colleges worden aangeboden op twee locaties. U kunt op het inschrijfformulier aangeven welke dag u wenst te reserveren:

vrijdagmorgen in MFC de Binnenhof, A.J. Ernststraat 112, van 10:00 tot 12:00 uur
vrijdagmiddag in het Plein van Siena, Rijnstraat 109, van 13.00 tot 15.00 uur

Prijzen

Voor het bijwonen van alle 10 colleges betaalt u € 130,-.
Een halve cursus volgen kan ook: voor 5 colleges betaalt u € 85,-.
Een los college kunt u bijwonen voor € 20,-.

Graag het bedrag van tevoren overmaken op NL67 INGB 0003951370, ten name van M. Didier en onder vermelding van de gekozen locatie, of betaal via de webshop:

Bestel

Het programma voor dit voorjaar:

College 1

Henri Matisse

vrijdag 2 oktober 2026

De onbetwiste meester van kleur in de twintigste eeuw kreeg belangstelling voor kunst toen hij tijdens een langdurig ziekbed van zijn moeder een verfdoos kreeg. Pas nadat hem werd gezegd dat zijn kleuren niet deugden, nam hij les bij Gustave Moreau. Modern schilderen leerde hij van de pointillist Paul Signac in Saint-Tropez. En zo was hij de drijvende kracht achter de expressionistische revolutie op de Herfstsalon van 1905, waar hij met André Derain, Kees van Dongen, Sonia Delaunay en anderen werd uitgemaakt voor Fauve – wild beest. Hij ging ook beeldhouwen en verzamelde met Picasso Afrikaanse sculptuur.
Na een reis naar Marokko kreeg hij belangstelling voor allerlei decoratieve motieven, en voor een meer klassieke benadering van de schilderkunst. na een zware ziekte kon hij niet meer schilderen, maar vond hij zichzelf opnieuw uit met gouaches découpées: uitgeknipte motieven, die hij op doek plakte. En ontstonden zijn geliefdste werken: de Chapelle de la Rosaire en de Parkiet en de Zeemeermin, gemaakt voor zijn eigenlijk atelier, omdat hij niet meer naar buiten kon.

naar de tentoonstelling Henri Matisse, meester van kleur, H’art 3/10-14/2

College 2

Willem de Kooning

vrijdag 9 oktober 2026

Als Willem de Kooning (1904-97) in 1926 als verstekeling naar de Verenigde Staten vertrekt, laat hij niet alleen zijn geboortestad Rotterdam achter, maar ook een artistieke traditie. In New York ontwikkelt hij zich tot een sleutelfiguur van het abstract expressionisme, de eerste echt Amerikaanse avant-garde. Zijn werk, waarin figuratie en abstractie voortdurend botsen en versmelten, zou de schilderkunst ingrijpend vernieuwen.
De Kooning beweegt zich tussen kunstenaars als Jackson Pollock, Mark Rothko, Lee Krasner en Arshile Gorky, die samen de grenzen van de schilderkunst verleggen. En Elaine Fried, met wie hij trouwt.
In hun werk staat het gebaar centraal: Action Painting! Schilderen wordt een fysieke, bijna existentiële handeling. Met zijn beroemde ‘Woman’-schilderijen en zijn voortdurende experimenten daagt De Kooning zijn tijdgenoten uit en beïnvloedt hij toekomstige generaties. Later gaat hij ook expressieve sculpturen maken van vaak gigantische proporties, onder andere voor Amsterdam en Rotterdam.

naar de tentoonstelling Willem de Kooning, Rotterdammer in New York, Rijksmuseum 9/10-17/1

College 3

Vrouwen in Pop Art

vrijdag 16 oktober 2026

Pop Art was een jongensclub: in Londen midden jaren vijftig deed er zegge en schrijve één vrouw aan mee en in New York ietsje later aanvankelijk zelfs geen een. Toch bekenden zich in de jaren zestig talloze vrouwen tot de Pop Art, een stijl die mateloos populair werd, juist door de kritiek op consumptiemaatschappij en massamedia, vanwege de vaak zeer gelikte vorm en de uitvergroting van het banale. De deelnemende vrouwen zijn zelden zo beroemd geworden als de mannen.
Ze gebruikten nieuwe materialen als vinyl, zetten vrouwelijke lust tegenover mannelijke, herinterpreteerden media-iconen als Marilyn Monroe en de verhouding tussen man en vrouw.
(Her)ontdek in deze lezing de Woman Sofa van Nicole L, Astronaut van Kiki Kogelnik, Le désir van Évelyne Axell, Bum van Pauline Boty, Girl with Radish van Marjorie Strider, Vacuuming Pop Art van Martha Rosler, La gran vagina van Mari Chordà, Marilyn Pursued by Death van Rosalyn Drexler en Mama kijk naar je kinderen van Maria van Elk.
Allemaal uit de opwindende jaren zestig!

naar aanleiding van de tentoonstelling Marisol, Depot Boijmans 9/10-29/3

College 4

James McNeill Whistler, Japans impressionist

vrijdag 30 oktober 2026

Whistler, Nocturne – Grey and Gold; Canal in Holland

De in Rusland geboren Amerikaan Whistler vertrok op zijn eenentwintigste naar Parijs en werkte bijna vijftig jaar afwisselend in Parijs en Londen, in de kringen van Dante Gabriel Rossetti, Gustave Courbet, Edouard Manet en Oscar Wilde. Hij was een meester in zelfpromotie, een uitgesproken dandy, met verfijnde smaak, bewust van zijn markante aanwezigheid, en een notoire ruziezoeker die zijn artistieke visie stevig verdedigde, tot bankroet aan toe. Toen criticus John Ruskin zijn werk omschreef als een pot verf die in het gezicht van het publiek werd gegooid, sleepte Whistler hem voor de rechter, wat een keerpunt in de kunstgeschiedenis zou worden. Het verslag van zijn vele ruzies publiceerde hij onder de veelzeggende titel The Gentle Art of Making Enemies. De invloedrijke Engelse kunstcriticus Roger Fry vatte die houding treffend samen: ‘Hij leek steeds opnieuw een revolutie te ontketenen, en compromisloze jongeren aan te vuren in hun verzet tegen de bolwerken van traditie en academische zelfgenoegzaamheid.’
Zijn sterk Japans geïnspireerde, impressionistische stijl met veel zwart wordt Tonalism genoemd. Hij was de eerste kunstenaar die zijn werk muzikale titels gaf, wat ook weer voor schandalen zorgde. In 1884 bezocht hij ons land voor het eerst.

Naar aanleiding van de tentoonstelling James McNeill Whistler. Dandy en dwarsdenker, Van Gogh Museum 16/10–10/1

College 5

Paul Signac en het pointillisme

vrijdag 6 november 2026

Paul Signac, Rotterdam

Eind negentiende eeuw ontwikkelt Paul Signac, voortbouwend op het werk van Georges Seurat, het pointillisme: een schilderwijze waarin stippen en korte penseelstreken samen een ritmische symfonie van kleur vormen. Signac begeleidt jonge kunstenaars, organiseert tentoonstellingen en speelt een actieve rol in de internationale verspreiding van het neo-impressionisme, zoals de Belgen Théo Van Rijsselberghe en Georges Lemmen en de Nederlanders Jan Toorop en Vincent van Gogh, die hij in Parijs ontmoet en aanzet tot experimenteren met deze stijl, die zowel neo-impressionisme wordt genoemd als divisionisme en pointillisme.
Signac is een enthousiast zeiler en heeft een flinke boot, waarmee hij naar Saint-Tropez reist en daar een zomerhuis koopt, waar hij kunstenaars uitnodigt als Van Rijsselberghe en Henri Matisse, die zijn moderne loopbaan ook pointillistisch begint.
Signac reist van kustplaats naar kustplaats en doet ook Dordrecht en Rotterdam aan, waar hij tal van schilderijen maakt van de haven.

naar aanleiding van de tentoonstelling Signac. Symphony of colours, Kunsthal 24/10-26 – 28/2-27

College 6

Helene Kröller-Müller

vrijdag 13 november 2026

Rond 1900 was Helene Kröller-Müller een van de rijkste vrouwen van Nederland. Toen zij lessen kunstbeschouwing volgde bij schilder en pedagoog Henk Bremmer, stelde ze hem aan om voor haar een collectie samen te stellen die Van Gogh laat zien als scharnier tussen oude en moderne kunst. Samen met haar man Anton Kröller kocht ze vol overgave schilderijen van Van Gogh, Picasso en Mondriaan, maar zij deinsde er ook niet voor terug om tijdens de Eerste Wereldoorlog als verpleegster in een veldhospitaal te werken. Ook nam ze Joseph Mendes da Costa, Charley Toorop en Bart van der Leck in vaste dienst.
Haar levensdoel was het bouwen van een museum voor haar unieke collectie en dat te schenken aan het Nederlandse volk. Ze nam daartoe architecten in de arm als Ludwig Mies van der Rohe, Hein Berlage en Henry Van de Velde. Maar toen de eerste fundamenten waren gelegd, sloeg het noodlot toe: de internationale crisis na de Eerste Wereldoorlog deed Kröllers oorlogswinsten verdampen en de onthulling van zijn financiële manipulaties, nodig voor de collectie, het museum en het jachtslot Sint Hubertus, deden hem uiteindelijk de das om. Het was aan haar vastberadenheid te danken dat in 1938 – een jaar voor haar dood – het Kröller-Müller Museum alsnog kon worden geopend.

naar aanleiding van de tentoonstelling Alle Van Goghs in Museum Kröller-Müller, 15/9-3/1

College 7

Eva Besnyö: Hongaars fotografe en schoondochter van Charley Toorop

vrijdag 20 november 2026

Eva Besnyö (1910-2003) kreeg in Boedapest haar fotografische opleiding in het atelier van Jozsef Pécsi, kunst- en reclamefotograaf. Na een examen vertrok ze in 1930 naar Berlijn om zich verder in het vak te bekwamen. De culturele en politieke invloedsfeer waarin Eva Besnyö in Berlijn terecht kwam is belangrijk geweest voor haar verdere ontwikkeling als fotografe. Zij raakte bevriend met de ontwerper/fotograaf György Kepes, assistent van Laszló Moholy Nagy. Zo kwam zij in aanraking met de nieuw-zakelijke ideeën omtrent fotografie: de Nieuwe Fotografie. Maar vanwege toenemend antisemitisme vertrok ze in 1932 naar Nederland met de jonge fotograaf John Fernhout, zoon van Charley Toorop.
In het Amsterdam van de jaren dertig had ze haar eerste tentoonstellingen, raakte ze bevriend met fotografen en kunstenaars als Cas Oorthuys, Carel Blazer, Paul Citroen, Paul Schuitema en (na 1937) Emmy Andriesse, en werd ze actief in tale van sociaal geëngageerde organisaties als de Vereeniging van Arbeidersfotografen (VAF), de Bond van Kunstenaars ter Verdediging van de Kulturele Rechten en de tentoonstelling De Olympiade Onder Dictatuur.
Twee scheidingen later werd ze actief in Dolle Mina en werd ze dé fotografe van de vrouwenbeweging.Tot slot richtte ze in 2000 met Paul Huf het FoAm op, het fotografiemuseum Amserdam.

Naar aanleiding van de tentoonstelling Eva Besnyö, Fotomuseum Den Haag, najaar 2026. Aanleiding voor deze overzichtstentoonstelling is de onlangs verworven collectie van 341 foto’s van Besnyö, waarmee het museum de grootste collectie van deze beeldbepalende fotografe in handen heeft.

College 8

Barcelona 1900

vrijdag 13 maart 2026

Casa Battló

Zoals zoveel steden in Europa waar rond 1900 een grote uitbreiding gepaard ging met sterk nationalisme, ontstaat in de Catalaanse hoofdstad Barcelona een stijl die een combinatie is van moderne invloeden en materialen en van de eigen middeleeuwse traditie. Dit ‘Modernisme’ slaat op een ongelofelijke manier aan en een flink deel van de befaamde uitbreiding is in deze stijl uitgevoerd, bekostigd door industriëlen als Eusebio Güell.

Van de honderden architecten, beeldhouwers, schilders, smeedkunstenaars en stucwerkers die zich inzetten voor deze ‘totaalkunstwerken’ zijn de beroemdste de bouwmeesters Lluís Domènech i Montaner, Josep Puig i Cadafalch en Antoni Gaudí i Cornet, die dit jaar precies een eeuw geleden onder een tram liep. Zijn ‘voltooiing van de gotiek’ wordt meestal Art Nouveau genoemd.

naar aanleiding van het 100ste sterfjaar van Gaudí

College 9

Vrouwen van de Amsterdamse School

vrijdag 20 maart 2025

De gelijknamige tentoonstelling gaat slechts over de architecte Meg Kropholler, de grafica Tine Baanders en de beeldhouwster Lous Beijerman, maar er waren veel meer vrouwen in de weer met beeldende kunsten in de jaren tien en twintig in Amsterdam. Naast schilderkunst was dat voornamelijk grafisch ontwerp en textielbewerking, zoals naaldkunstwerk en batik. Bobette Stratthon, Anneke van der Feer, Nola Hatterman, Willy Drupsteen, Rachel van Dantzig, Gerarda Rueter, Marie de Roode-Heijermans, Ella Riemersma, Dolly Rüdeman, Debora Duyvis, Elly Tamminga, Lou Loeber, Riek Milikowski-de Raat, Ro Mogendorff, Fré Cohen, Engelien Reitsma-Valença, Marianne Franken – te veel om op te noemen. Het begon pas goed met de grote Vrouwententoonstelling in 1913.

naar aanleiding van de tentoonstelling in Museum Het Schip 26/9-18/6

College 10

Symboliek in het huishouden:

Jan Steen

vrijdag 27 maart 2026

De meeste schilders in de Gouden Eeuw verdienden hun geld met kunsthandel, maar Jan Steen was herbergier. En geen beste, want hij ging om de haverklap bankroet en moest zich dan weer in een andere stad vestigen om aan zijn schuldeisers te ontkomen, met zijn zeer uitgebreide gezin, want hij was ook nog katholiek. Niettemin waren zijn schilderijen zeer geliefd, omdat de moralistische boodschap te raden was door de vele details te ‘lezen’ en de onbekommerde humor die van de doeken spat. Naast talloze genrevoorstellingen schilderde Steen echter ook historiestukken en portretten. Daarbij putte hij uit een grote kennis van de Bijbel, klassieke mythologie, geschiedenis, (komische) literatuur en toneelkunst.

naar de expositie in de Lakenhal 2/4-23/8